Η Ψηφιακή Ασφάλεια Είναι Πολύ Περισσότερα από Όσα Νομίζουμε

Η ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο είναι κάτι που απασχολεί κάθε γονέα, εκπαιδευτικό και μέλος της σχολικής ηγεσίας. Τι σημαίνει όμως στην πράξη η ψηφιακή ασφάλεια; Και αρκεί από μόνη της η προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο;

Σε όλη την Ευρώπη, όλο και περισσότερα σχολεία θέτουν αυτά τα ερωτήματα και πρωτοβουλίες όπως το PERMA Digital συμβάλλουν στη διαμόρφωση των απαντήσεων. Γιατί, όπως φαίνεται, η ψηφιακή ασφάλεια αφορά πολύ περισσότερα από φίλτρα προστασίας και περιορισμούς στον χρόνο χρήσης της οθόνης. Αφορά την ευημερία, τη σύνδεση με τους άλλους και την υποστήριξη των νέων ώστε να ευημερούν ουσιαστικά στα ψηφιακά περιβάλλοντα.

Ένας κόσμος που έχει ήδη αλλάξει

Για τους μαθητές και τις μαθήτριες ηλικίας 10 έως 13 ετών, τα ψηφιακά περιβάλλοντα δεν αποτελούν πλέον κάτι πρόσθετο. Βρίσκονται στο επίκεντρο του τρόπου με τον οποίο οι νέοι και οι νέες μαθαίνουν, επικοινωνούν και δημιουργούν σχέσεις. Η πανδημία COVID-19 επιτάχυνε μια αλλαγή που είχε ήδη αρχίσει και δεν υπάρχει επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση.

Η αλλαγή αυτή δημιουργεί πραγματικές ευκαιρίες: μεγαλύτερη πρόσβαση στην πληροφορία, νέους τρόπους συνεργασίας και περισσότερη ευελιξία στον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουν οι μαθητές και οι μαθήτριες. Παράλληλα, όμως, δημιουργεί προκλήσεις που σχετίζονται με την ασφάλεια στο διαδίκτυο, τη συναισθηματική ευημερία και την άνιση πρόσβαση στην τεχνολογία. Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο όλα αυτά συνδέονται βρίσκεται στο επίκεντρο της έρευνας και του συγκεκριμένου έργου.

Τέσσερις παράγοντες που διαμορφώνουν την εμπειρία των μαθητών και των μαθητριών στον ψηφιακό κόσμο

Η έρευνα αναδεικνύει τέσσερις διαστάσεις που συνδέονται στενά μεταξύ τους ως προς τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι και οι νέες συμμετέχουν στην ψηφιακή μάθηση:

1. Ψηφιακός γραμματισμός

Μπορούν οι μαθητές και οι μαθήτριες να αξιολογούν όσα βρίσκουν στο διαδίκτυο; Μπορούν να χρησιμοποιούν ψηφιακά εργαλεία με αυτοπεποίθηση; Ο ψηφιακός γραμματισμός αποτελεί τη βάση. Χωρίς αυτόν, οι μαθητές και οι μαθήτριες είναι πιο ευάλωτοι/ες και λιγότερο ικανοί/ές να μαθαίνουν αυτόνομα.

2. Ψηφιακή επικοινωνία και σχέσεις

Οι διαδικτυακές πλατφόρμες δημιουργούν νέους χώρους για επικοινωνία και συνεργασία. Όταν οι χώροι αυτοί είναι θετικοί, ενισχύουν το αίσθημα του ανήκειν των μαθητών και των μαθητριών. Όταν όμως εμφανίζονται φαινόμενα διαδικτυακού εκφοβισμού ή αποκλεισμού, ο αντίκτυπος στην ευημερία μπορεί να είναι σημαντικός.

3. Ψηφιακή ευημερία

Πώς κάνει η τεχνολογία τους μαθητές και τις μαθήτριες να αισθάνονται; Η διαχείριση του χρόνου χρήσης της οθόνης, η αντιμετώπιση του άγχους που σχετίζεται με το διαδίκτυο και η ανάπτυξη υγιών ψηφιακών συνηθειών επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο συμμετέχουν στην τάξη και γενικότερα στην καθημερινή τους ζωή.

4. Ψηφιακές συνήθειες

Οι καθημερινές συνήθειες που αναπτύσσουν οι μαθητές και οι μαθήτριες γύρω από την τεχνολογία, ο τρόπος με τον οποίο διαχειρίζονται τον χρόνο τους και το πόσο συνειδητά συμμετέχουν σε ψηφιακές δραστηριότητες επηρεάζουν ουσιαστικά το πόσο αποτελεσματικά μαθαίνουν και πόσο συνδεδεμένοι/ες αισθάνονται με τους άλλους.

Οι τέσσερις αυτές διαστάσεις δεν λειτουργούν ανεξάρτητα. Επηρεάζουν η μία την άλλη. Γι’ αυτό και η αντιμετώπιση της ψηφιακής ασφάλειας ως μεμονωμένου ζητήματος δεν είναι αρκετή.

Η ασφάλεια δεν είναι κάτι πρόσθετο. Αποτελεί τη βάση.

Όταν τα ψηφιακά περιβάλλοντα δεν είναι ασφαλή, επηρεάζονται και όλα τα υπόλοιπα. Οι μαθητές και οι μαθήτριες που βιώνουν άγχος, αποκλεισμό ή βλάβη στο διαδίκτυο δεν επηρεάζονται μόνο εκείνη τη στιγμή. Επηρεάζεται επίσης η ακαδημαϊκή τους δέσμευση, η συγκέντρωσή τους και το αίσθημα του ανήκειν στο σχολείο.

Γι’ αυτό η ψηφιακή ασφάλεια χρειάζεται να υπερβαίνει τα τεχνικά μέτρα προστασίας. Χρειάζεται να περιλαμβάνει εκπαίδευση, ανοιχτή συζήτηση και μια ουσιαστική κουλτούρα υπεύθυνης ψηφιακής πολιτειότητας, η οποία καλλιεργείται σε ολόκληρη τη σχολική μονάδα και επεκτείνεται και στο σπίτι.

Τι μας δίδαξε η πανδημία

Η μετάβαση στην εξ αποστάσεως μάθηση κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 ανέδειξε ορισμένες δύσκολες πραγματικότητες. Δεν είχαν όλοι οι μαθητές και όλες οι μαθήτριες ισότιμη πρόσβαση σε συσκευές ή αξιόπιστη σύνδεση στο διαδίκτυο. Δεν αισθάνονταν όλοι οι εκπαιδευτικοί επαρκώς προετοιμασμένοι να υποστηρίξουν την ψηφιακή ευημερία παράλληλα με τη μάθηση. Παράλληλα, τα σχολεία διαπίστωσαν γρήγορα ότι η ψηφιακή εκπαίδευση χωρίς τις κατάλληλες βάσεις μπορούσε να διευρύνει, αντί να μειώσει, τις ήδη υπάρχουσες ανισότητες.

Η έρευνα δείχνει με σαφήνεια ποια στοιχεία χρειάζεται να περιλαμβάνει μια πιο ισχυρή προσέγγιση στο μέλλον:

• ο ψηφιακός γραμματισμός και ο γραμματισμός σε θέματα υγείας να αναπτύσσονται παράλληλα
• συμπεριληπτική πρόσβαση σε εργαλεία και πόρους για όλους τους μαθητές και όλες τις μαθήτριες
• ουσιαστική συνεργασία μεταξύ εκπαιδευτικών, οικογενειών και υπευθύνων χάραξης πολιτικής
• η ψηφιακή πολιτειότητα να ενσωματώνεται στο αναλυτικό πρόγραμμα και να μην προστίθεται εκ των υστέρων ως δευτερεύον στοιχείο

Ο ρόλος του PERMA Digital

Μία από τις προκλήσεις που αναδεικνύει επανειλημμένα η έρευνα είναι ότι η ψηφιακή ασφάλεια, ο ψηφιακός γραμματισμός, η ψηφιακή ευημερία και οι ψηφιακές συνήθειες συχνά μελετώνται και αντιμετωπίζονται ξεχωριστά. Το PERMA Digital έχει ως στόχο να τα συνδέσει.

Στο επίκεντρο του έργου βρίσκεται το μοντέλο PERMA της Θετικής Ψυχολογίας: Θετικά Συναισθήματα, Δέσμευση, Σχέσεις, Νόημα και Επίτευξη, σε συνδυασμό με τα ευρωπαϊκά πλαίσια ικανοτήτων DigComp και LifeComp. Μαζί, διαμορφώνουν έναν πρακτικό οδικό χάρτη για την ανάπτυξη πραγματικά υγιών ψηφιακών συνηθειών και εμπειριών. Όπως έχουμε εξετάσει και σε προηγούμενες αναρτήσεις, αυτό περιλαμβάνει τα πάντα, από απλές πρακτικές στην τάξη και συζητήσεις μέσα στην οικογένεια έως μια προσέγγιση σε επίπεδο ολόκληρης της σχολικής μονάδας για την ψηφιακή κουλτούρα.

Το έργο περνά πλέον από το πλαίσιο στην πράξη. Αναπτύσσονται πρακτικές ενότητες επιμόρφωσης για τους/τις εκπαιδευτικούς, παράλληλα με μια συλλογή πόρων που έχουν σχεδιαστεί για να βοηθούν τις οικογένειες να υποστηρίζουν τα παιδιά τους στο σπίτι. Γιατί η ψηφιακή ευημερία δεν σταματά στην πόρτα του σχολείου.

Κοιτάζοντας μπροστά

Ο στόχος δεν είναι η τελειότητα. Είναι η πρόοδος, μέσα από τη δημιουργία περιβαλλόντων όπου κάθε μαθητής και κάθε μαθήτρια μπορεί να συμμετέχει στον ψηφιακό κόσμο με ασφάλεια, αυτοπεποίθηση και ουσιαστικό σκοπό. Αυτό απαιτεί συνεργασία, συνέπεια και δέσμευση ώστε οι άνθρωποι να προηγούνται των πλατφορμών.

Το PERMA Digital είναι περήφανο που αποτελεί μέρος αυτής της προσπάθειας. Και υπάρχουν ακόμη πολλά που θα ακολουθήσουν.

Εξερευνήστε την έρευνα, το πλαίσιο και τους πόρους του PERMA Digital στη διεύθυνση perma-digital.eu/results.